تستهای شخصیت اینترنتی چقدر قابل اعتمادند؟
یک ابزار سنجش شخصیت خوب نتیجهٔ پایدار میدهد، همان چیزی را میسنجد که ادعا میکند و نتیجهاش را روشن توضیح میدهد. با چند پرسش ساده میتوانید آن را از یک سرگرمی جدا کنید.
در یک نگاه
- ابزار سنجش معتبر نتیجهٔ پایدار میدهد و همان چیزی را میسنجد که ادعا میکند.
- توصیفهای کلی که دربارهٔ همه درستاند، بهراحتی دقیق به نظر میرسند.
- نتیجهٔ هر تست شخصیت نقطهٔ شروع شناخت خود است، نه برچسب.
تستهای شخصیت اینترنتی دو گروه بسیار متفاوتاند. بعضی بر پایهٔ دهها سال پژوهش ساخته شدهاند و بعضی فقط برای سرگرمی و دستبهدست شدن در شبکههای اجتماعی. دو مفهوم از روانسنجی، یعنی دانش ساختن و ارزیابی ابزارهای سنجش، کمک میکند این دو گروه را از هم جدا کنید: پایایی و روایی.۱
پایایی: آیا نتیجه پایدار است؟
پایایی یعنی ثبات نتیجه. شخصیت در چند هفته تغییر زیادی نمیکند؛ پس اگر یک تست را امروز و چند هفته بعد انجام دهید، نتیجهٔ یک تست پایا باید به هم نزدیک باشد.
پایایی جنبهٔ دیگری هم دارد: پرسشهایی که قرار است یک ویژگی را بسنجند، باید با هم هماهنگ باشند. اگر یک نفر به نیمی از پرسشهای مربوط به نظم پاسخ «خیلی منظم» و به نیم دیگر پاسخ «اصلاً منظم نیستم» بدهد، احتمالاً پرسشها چیزهای متفاوتی را میسنجند.۱
روایی: آیا همان چیزی را میسنجد که میگوید؟
روایی یعنی شواهدی وجود داشته باشد که نمرهٔ یک تست همان معنایی را دارد که ادعا میکند. برای مثال، نمرهٔ بالا در مقیاس «وظیفهشناسی» باید با رفتارهایی مثل وقتشناسی و برنامهریزی همراه باشد. روایی یک ویژگی آری یا نه نیست؛ مجموعهای از شواهد است برای یک کاربرد مشخص.۱
یک تست میتواند پایا باشد اما روا نباشد. ترازویی که همیشه دو کیلو بیشتر نشان میدهد، نتیجهٔ ثابتی میدهد، اما وزن واقعی را نشان نمیدهد. تستی که هر بار همان نتیجه را میدهد ولی چیز دیگری جز آنچه ادعا میکند میسنجد، همینطور است.
چرا بسیاری از تستهای اینترنتی معتبر نیستند
تستهایی که در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشوند، معمولاً برای سرگرمی ساخته شدهاند. پرسشها برای جذاب بودن انتخاب شدهاند، نتیجهها برای خوشایند بودن نوشته شدهاند و معمولاً هیچ گزارشی از پایایی و روایی آنها در دسترس نیست. اغلب حتی معلوم نیست چه کسی آنها را ساخته و برای چه گروهی.
این به آن معنا نیست که هر تست اینترنتی بیارزش است. بعضی ابزارهای پژوهشی، مثل پرسشهای «مخزن بینالمللی پرسشهای شخصیت» (IPIP)، آزادانه و به رایگان در اختیار همه گذاشته شدهاند و پشتوانهٔ پژوهشی دارند.۲ تفاوت در اینترنتی بودن نیست، در پشتوانهٔ ابزار است.
امبیتیآی و پنج عامل بزرگ
شناختهشدهترین تست شخصیت در جهان احتمالاً شاخص تیپ مایرز‑بریگز (MBTI) است. این ابزار بر پایهٔ ایدههای یونگ ساخته شده و افراد را با چهار دوگانه، مثل درونگرا یا برونگرا، در یکی از ۱۶ تیپ قرار میدهد.
انتقاد اصلی به این ابزار، دوگانه کردن ویژگیهاست. نمرهٔ بیشتر افراد در هر بُعد نزدیک میانه است و دو گروه جدا تشکیل نمیدهد.۳ به همین دلیل، تفاوتی کوچک در پاسخها میتواند تیپ را عوض کند و پژوهشها گزارش کردهاند بخش قابلتوجهی از افراد در اجرای دوباره، تیپ متفاوتی میگیرند.۴
برای انصاف باید گفت که نمرههای پیوستهٔ مقیاسهای MBTI، پیش از تبدیل به تیپ، در بسیاری از پژوهشها پایایی قابلقبولی داشتهاند.۵ چهار بُعد آن هم تا حد زیادی با چهار ویژگی از مدل پنج عامل بزرگ همپوشانی دارند، هرچند MBTI بُعدی برای ثبات هیجانی ندارد.۶
آدمها یا درونگرا هستند یا برونگرا.
درونگرایی و برونگرایی یک طیف است و نمرهٔ بیشتر افراد جایی نزدیک میانهٔ آن قرار میگیرد.۳
مدل پنج عامل بزرگ شخصیت را با پنج ویژگی توصیف میکند: گشودگی به تجربه، وظیفهشناسی، برونگرایی، سازگاری و روانرنجورخویی (حساسیت هیجانی). این مدل از بررسی واژههایی به دست آمده که مردم برای توصیف یکدیگر به کار میبرند و در نمونهها و زبانهای مختلف بارها تکرار شده است.۷ در این مدل هر ویژگی یک طیف است، نه یک دسته.
پژوهشها نشان میدهند این ویژگیها با پیامدهای مهمی در سلامت، رابطهها و کار رابطه دارند.۸ در یک پروژهٔ بزرگ تکرار پژوهش، بیشتر این رابطهها دوباره دیده شدند، هرچند اندازهشان معمولاً کمی کوچکتر از پژوهشهای اصلی بود.۹
اثر بارنوم: چرا نتیجهها دقیق به نظر میرسند
برترام فورر (Bertram Forer) در سال ۱۹۴۹ به دانشجویانش یک پرسشنامهٔ شخصیت داد و چند روز بعد به هر کدام توصیفی به ظاهر شخصی برگرداند. همهٔ آن توصیفها یکسان بودند و بیشترشان از جملههای کتابهای طالعبینی گرفته شده بود. با این حال، دانشجویان به طور میانگین آن را توصیف بسیار دقیقی از خودشان دانستند.۱۰
این پدیده به اثر بارنوم یا اثر فورر معروف است. جملههایی مثل «گاهی اجتماعی هستید و گاهی ترجیح میدهید تنها باشید» یا «تواناییهایی دارید که هنوز از آنها استفاده نکردهاید» تقریباً دربارهٔ همه درستاند. مرور پژوهشها نشان میدهد مردم این توصیفها را بیشتر میپذیرند وقتی کلی و مثبت باشند و باور داشته باشند که مخصوص خودشان نوشته شده است.۱۱
اگر نتیجهٔ یک تست دقیقاً مرا توصیف کند، یعنی تست معتبر است.
توصیفهای کلی و مثبت برای بیشتر آدمها دقیق به نظر میرسند. اعتبار یک ابزار را پایایی و روایی آن نشان میدهد، نه حس دقیق بودن نتیجه.۱۱
یک ابزار سنجش خوب چه چیزهایی را به شما میگوید
پیش از اینکه به نتیجهٔ یک تست اعتماد کنید، ببینید به این پرسشها پاسخ میدهد یا نه:۱
- چه چیزی را میسنجد؟ نام ویژگیها و مدل یا نظریهای که پشت آن است، روشن گفته شده باشد.
- چطور ساخته شده است؟ گزارشی از پایایی و روایی آن وجود داشته باشد.
- برای چه کسانی ساخته شده است؟ گروه سنی، زبان و فرهنگی که ابزار برای آن ساخته شده و نتیجهٔ شما با آن مقایسه میشود، مشخص باشد.
- نتیجه را چطور توضیح میدهد؟ نتیجه به صورت جایگاهی روی یک طیف و همراه با توضیح بیان شود، نه یک برچسب قطعی.
- چه چیزهایی را نمیتواند بگوید؟ محدودیتهای خودش را بگوید؛ برای مثال اینکه جای ارزیابی یک متخصص را نمیگیرد.
نتیجه را چطور بخوانید
نتیجهٔ هر تست شخصیت، حتی یک ابزار معتبر، تصویری از پاسخهای شما در یک زمان مشخص است. آن را با تجربهٔ خودتان و با نظر کسانی که شما را خوب میشناسند مقایسه کنید. جاهایی که با هم جور نیستند، اغلب جالبترین بخش برای فکر کردناند.
شخصیت در طول زندگی نسبتاً پایدار است، اما ثابت نیست و بهآرامی تغییر میکند.۱۲ پس نتیجه را نقطهٔ شروع شناخت خودتان بدانید، نه برچسبی که شما را برای همیشه تعریف کند.
پرسشهای رایج
آیا MBTI کاملاً بیاعتبار است؟
نه. برای فکر کردن دربارهٔ ترجیحهای خودتان و شروع گفتوگو میتواند مفید باشد، بهویژه اگر به نمرههای پیوستهاش نگاه کنید و نه فقط به نام تیپ. اما به دلیل مشکلهای دوگانه کردن ویژگیها، برای تصمیمهای مهم مثل استخدام مناسب نیست.
اگر یک تست را دو بار انجام دهم و نتیجه فرق کند، کدام درست است؟
اگر نتیجه کمی فرق کند، طبیعی است؛ هیچ ابزاری بدون خطا نیست و حال شما در روز انجام تست هم اثر دارد. اگر نتیجهها خیلی با هم فرق داشته باشند، احتمالاً خود تست پایایی کافی ندارد.
آیا تست شخصیت میتواند مشکل روانی را تشخیص دهد؟
نه. تستهای شخصیت ویژگیهای معمول افراد را توصیف میکنند و برای تشخیص طراحی نشدهاند. اگر دربارهٔ حال روانی خودتان نگرانی دارید، با یک روانشناس یا روانپزشک گفتوگو کنید.
شخصیت با گذشت زمان تغییر میکند؟
بله، اما آرام. پژوهشهای طولی نشان میدهند ویژگیهایی مانند وظیفهشناسی و ثبات هیجانی در بزرگسالی به طور میانگین بیشتر میشوند.
منابع
۱۲
- ۱American Educational Research Association, American Psychological Association, & National Council on Measurement in Education. (2014). Standards for Educational and Psychological Testing. American Educational Research Association.
- ۲Goldberg, L. R., Johnson, J. A., Eber, H. W., Hogan, R., Ashton, M. C., Cloninger, C. R., & Gough, H. G. (2006). The international personality item pool and the future of public-domain personality measures. Journal of Research in Personality, 40(1), 84–96. DOI
- ۳Bess, T. L., & Harvey, R. J. (2002). Bimodal score distributions and the Myers-Briggs Type Indicator: Fact or artifact? Journal of Personality Assessment, 78(1), 176–186. DOI
- ۴Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221. DOI
- ۵Capraro, R. M., & Capraro, M. M. (2002). Myers-Briggs Type Indicator score reliability across studies: A meta-analytic reliability generalization study. Educational and Psychological Measurement, 62(4), 590–602. DOI
- ۶McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1989). Reinterpreting the Myers-Briggs Type Indicator from the perspective of the five-factor model of personality. Journal of Personality, 57(1), 17–40. DOI
- ۷John, O. P., & Srivastava, S. (1999). The Big Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook of Personality: Theory and Research (2nd ed., pp. 102–138). Guilford Press.
- ۸Roberts, B. W., Kuncel, N. R., Shiner, R., Caspi, A., & Goldberg, L. R. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345. DOI
- ۹Soto, C. J. (2019). How replicable are links between personality traits and consequential life outcomes? The Life Outcomes of Personality Replication Project. Psychological Science, 30(5), 711–727. DOI
- ۱۰Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: A classroom demonstration of gullibility. Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118–123. DOI
- ۱۱Dickson, D. H., & Kelly, I. W. (1985). The 'Barnum effect' in personality assessment: A review of the literature. Psychological Reports, 57(2), 367–382. DOI
- ۱۲Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25. DOI



