حافظهٔ کاری چیست و چه نقشی در یادگیری دارد
حافظهٔ کاری جایی است که ذهن اطلاعات را برای چند ثانیه نگه میدارد و روی آن کار میکند. شناخت محدودیتهای آن کمک میکند بهتر درس بخوانید.
در یک نگاه
- حافظهٔ کاری چند چیز را برای مدتی کوتاه نگه میدارد تا روی آنها کار کنید.
- ظرفیت آن محدود است؛ بسیاری از برآوردهای امروزی حدود چهار واحد معنادار است.
- با گروهبندی، نوشتن و کم کردن بار ذهنی میتوانید بهتر از آن استفاده کنید.
حافظهٔ کاری بخشی از ذهن است که اطلاعات را برای مدتی کوتاه نگه میدارد تا بتوانید روی آن کار کنید: شمارهای را تا وقت گرفتنش به خاطر بسپارید، دو عدد را در ذهن جمع بزنید یا آغاز یک جملهٔ طولانی را تا رسیدن به پایانش فراموش نکنید.
حافظهٔ کاری با حافظهٔ بلندمدت فرق دارد. حافظهٔ بلندمدت دانستهها را برای روزها و سالها نگه میدارد، اما حافظهٔ کاری فقط چند چیز را و فقط تا وقتی که به آنها توجه دارید نگه میدارد.۱
مدل چندبخشی حافظهٔ کاری
آلن بدلی و گراهام هیچ (Baddeley & Hitch) در سال ۱۹۷۴ مدلی پیشنهاد کردند که هنوز پایهٔ بیشتر پژوهشهای این حوزه است.۲ در این مدل، حافظهٔ کاری یک انبار ساده نیست، بلکه از چند بخش تشکیل شده که با هم کار میکنند:
- مجری مرکزی: توجه را هدایت میکند، تصمیم میگیرد به چه چیزی بپردازید و کار بخشهای دیگر را هماهنگ میکند.
- حلقهٔ واجی: صداها و کلمهها را نگه میدارد؛ همان صدای درونی که با آن شمارهای را چند بار برای خودتان تکرار میکنید.
- صفحهٔ دیداریفضایی: تصویرها، شکلها و جای چیزها را نگه میدارد، مثل نقشهٔ مسیری که در ذهن دارید.
این بخشها در یک کار ساده هم با هم کار میکنند. وقتی یک مسئلهٔ متنی ریاضی را حل میکنید، عددهایی که خواندهاید در حلقهٔ واجی میمانند، شکلی که از مسئله در ذهن کشیدهاید در صفحهٔ دیداریفضایی، و مجری مرکزی تصمیم میگیرد کدام قدم را اول بردارید.
بدلی در سال ۲۰۰۰ بخش چهارمی هم به مدل اضافه کرد: میانگیر رویدادی، که اطلاعات بخشهای دیگر و حافظهٔ بلندمدت را به هم پیوند میدهد و از آنها تصویری یکپارچه میسازد.۳
ظرفیت حافظهٔ کاری محدود است
جرج میلر (George Miller) در سال ۱۹۵۶ نشان داد که بسیاری از بزرگسالان میتوانند حدود هفت مورد، مثلاً هفت رقم، را بلافاصله پس از شنیدن به همان ترتیب تکرار کنند؛ عددی که به «هفت بهعلاوه یا منهای دو» معروف شد.۴ اما در این کار، افراد معمولاً موارد را در ذهن تکرار میکنند و چند تا را با هم گروه میکنند.
نلسون کوان (Nelson Cowan) با مرور پژوهشهای بعدی نتیجه گرفت که وقتی جلوی تکرار و گروهبندی گرفته شود، ظرفیت واقعی حافظهٔ کاری کمتر است: حدود سه تا پنج واحد، به طور میانگین نزدیک به چهار.۵ منظور از «واحد» یک تکهٔ معنادار است. چهار رقم ۱، ۴، ۰ و ۵ اگر جدا از هم دیده شوند چهار واحدند، اما اگر آنها را سال ۱۴۰۵ ببینید، یک واحد میشوند. اطلاعات در حافظهٔ کاری زود از دست میرود، بهویژه وقتی حواستان به چیز دیگری پرت شود.۱
چرا حافظهٔ کاری در یادگیری مهم است
ظرفیت حافظهٔ کاری از کودکی تا نوجوانی بهتدریج بیشتر میشود و در هر سنی میان افراد تفاوت قابلتوجهی وجود دارد؛ حتی میان دانشآموزان یک کلاس.۶ این تفاوتها در درس خواندن خودشان را نشان میدهند، چون بیشتر کارهای درسی به نگه داشتن و کار کردن همزمان با چند چیز نیاز دارند:
- خواندن و فهمیدن: برای فهمیدن یک جملهٔ طولانی باید آغاز آن را تا رسیدن به فعل در ذهن نگه دارید و آن را با جملههای قبلی پیوند دهید.
- حساب: در یک جمع چندرقمی یا یک مسئلهٔ چندمرحلهای، باید نتیجههای میانی را نگه دارید و همزمان قدم بعدی را حساب کنید.
- دنبال کردن دستورها: دستوری مثل «کتاب را باز کنید، تمرین سوم صفحهٔ ۴۲ را حل کنید و جواب را در دفتر بنویسید» سه کار را با جزئیاتشان یکجا از حافظهٔ کاری میخواهد.
پژوهشها نشان میدهند کودکانی که حافظهٔ کاری محدودتری دارند، در کلاس بیشتر بخشی از دستور را فراموش میکنند، جای خود را در یک کار چندمرحلهای گم میکنند یا کار را نیمهکاره رها میکنند. این رفتارها گاهی بیتوجهی یا تنبلی دیده میشود، در حالی که ممکن است از بار زیاد بر حافظهٔ کاری باشد.۶
آیا میشود حافظهٔ کاری را تقویت کرد؟
برنامهها و بازیهای زیادی برای تمرین حافظهٔ کاری ساخته شده است. یک مرور جامع از پژوهشهای این حوزه نشان داد این تمرینها عملکرد را در همان نوع تمرین بهتر میکنند، اما شواهد روشنی برای اثر آنها بر مهارتهایی مثل خواندن یا حساب، و برای ماندگاری این اثر، به دست نیامد.۷
پس راه عملیتر این است که بار حافظهٔ کاری را کم کنید و از ظرفیتی که دارید بهتر استفاده کنید.
راههایی برای کم کردن بار حافظهٔ کاری
پژوهشهای «بار شناختی» نشان میدهند وقتی یک کار یا یک متن آموزشی شما را مجبور کند چیزهای زیادی را همزمان در ذهن نگه دارید، یادگیری کندتر میشود.۸ این چند کار بار را کمتر میکند:
- گروهبندی کنید. اطلاعات تازه را در چند دستهٔ معنادار مرتب کنید و آنها را به چیزهایی که از پیش میدانید پیوند دهید.
- بنویسید. قدمهای یک مسئله، نتیجههای میانی و فهرست کارها را روی کاغذ بیاورید تا لازم نباشد در ذهن نگهشان دارید.
- دستورهای طولانی را خرد کنید. هر بار یکی دو قدم را بخوانید و انجام دهید، یا فهرستی از قدمها بنویسید و هر قدم را پس از انجام علامت بزنید.
- پایهها را تا خودکار شدن تمرین کنید. وقتی مهارتهای پایه، مثل جدول ضرب یا فرمولهای اصلی، در حافظهٔ بلندمدت جا بیفتند، جای کمتری از حافظهٔ کاری میگیرند و ظرفیت بیشتری برای بخشهای تازهٔ مسئله میماند.۹
- از نمونههای حلشده استفاده کنید. دیدن یک نمونهٔ حلشده، پیش از حل مسئلههای مشابه، معمولاً بار کمتری از حل مسئله از صفر دارد.۹
- یک کار در یک زمان. هنگام درس خواندن، اعلانهای گوشی و کارهای همزمان را کنار بگذارید تا توجه شما میان چند چیز تقسیم نشود.
اگر پدر، مادر یا معلم هستید، میتوانید دستورها را کوتاهتر و یکییکی بگویید و در صورت نیاز آنها را تکرار کنید.۶ اگر نگرانی پایداری دربارهٔ یادگیری فرزندتان دارید، با یک متخصص مشورت کنید.
منابع
۹
- ۱Baddeley, A. (2012). Working memory: Theories, models, and controversies. Annual Review of Psychology, 63, 1–29. DOI
- ۲Baddeley, A. D., & Hitch, G. (1974). Working memory. In G. H. Bower (Ed.), The Psychology of Learning and Motivation (Vol. 8, pp. 47–89). Academic Press. DOI
- ۳Baddeley, A. (2000). The episodic buffer: A new component of working memory? Trends in Cognitive Sciences, 4(11), 417–423. DOI
- ۴Miller, G. A. (1956). The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information. Psychological Review, 63(2), 81–97. DOI
- ۵Cowan, N. (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity. Behavioral and Brain Sciences, 24(1), 87–114. DOI
- ۶Gathercole, S. E., & Alloway, T. P. (2008). Working Memory and Learning: A Practical Guide for Teachers. SAGE.
- ۷Melby-Lervåg, M., & Hulme, C. (2013). Is working memory training effective? A meta-analytic review. Developmental Psychology, 49(2), 270–291. DOI
- ۸Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285. DOI
- ۹Sweller, J., van Merriënboer, J. J. G., & Paas, F. G. W. C. (1998). Cognitive architecture and instructional design. Educational Psychology Review, 10(3), 251–296. DOI



